بىهيچ ابهام ، در فهم باطن قرآن معتبر است [ ؛ چرا كه برداشت قرآنى خالص و به دست آمده از خود قرآن مىباشد . ] اين صورت را جز اهل آن نمىيابد ؛ آن هم براساس عمل به نقلى صحيح يا اجتهادى استوار ؛ به گونه‌اى كه از حدود آن خارج نگردند . . . مانند دريافت‌هاى پيشينيان صالح [ از آيات قرآن ] ؛ كه بر اساس قواعد زبان عرب و ادلهء شرعى است ؛ آن‌سان كه در گذشته روشن گرديد . اگر از نوع دوم باشد ، معتبر دانستنِ آن در فهم باطن قرآن ، جاى درنگ دارد و نمىتوان آن را به صورت مطلق پذيرفت و از قبيل قسم نخست نمىباشد . به هر حال ، اگر اين ديدگاه‌هاى باطن گرايانه در آيات ياد شده ، بر اساس شروط پيش‌گفته نباشد ، به برداشتى غير قرآنى باز مىگردد كه امرى وجودى « 1 » . . . و خاص و دانشى منحصر به فرد و ويژهء موارد خود مىباشد ، از اين‌رو تأويل « همسايهء نزديك » ( الجار ذا قربى ) [ در آيهء پيش گفته ] به قلب و تأويل « همسايهء دور » ( الجار الجنب ) به نفس طبيعى ، به لحاظ همين اعتبار غير قرآنى و تطابق آن بر قرآن ، صحيح است ، ليك اين گونه موارد ، غير راسخان در علم را فريب مىدهد . هم‌چنين كسانى كه اين گونه تأويلات از آنان نقل شده است ؛ تصريح نكرده‌اند كه برداشتشان ، مقصود آيه در هنگام خطاب بوده است ، بلكه تأويل‌ها را بر آيه تطبيق داده‌اند و در اين باب كه مراد آيه همان برداشت آنها باشد ، سكوت

--> ( 1 ) . يعنى اين دريافت باطنى از آيه ، برگرفته از امرى خارج از چارچوب قرآن است ؛ همانند اسباب نزولى كه‌نقل شده است ؛ چنان كه دربارهء معناى آيهء « لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ » ( شب قدر از هزار ماه برتر است ) روايت شده كه هزار ماه ، مدت دولت اموى است . آنان 83 سال و 4 ماه حكومت كردند . اين آيه آرامشى براى دل پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بود كه در خواب ديد بنى اميه چونان بوزينگان ، بر منبر او مىجهند ، از اين‌رو حضرت اندوهگين شد . اين آيه براى آرامش حضرت نازل گرديد و ناراحتى ايشان را بر طرف ساخت . شيخ عبداللَّه درّاز در پاورقى مىگويد : اين معنا ، از خود قرآن استفاده نشده ، بلكه از خارج گرفته شده است و واقعيت خارجى به سبب توافق عددى ، با آن تطابق دارد ، ولى لفظ آيه از آن خبر نمىدهد . ( الموافقات ، ج 3 ، ص 404 ) .